POERIEM – HET BOEK ESTER

Het boek Ester behoort tot de laatste boeken van Tenach. Onder Tenach verstaan we de Hebreeuwse Bijbel. Het is een kunstmatig gevormd woord, dat uit de beginletters van Thora, Newie'iem en Ketoewiem bestaat. Thora zijn de vijf boeken Mozes, ook wel Pentateuch genaamd. Newie'iem zijn de Profeten en Ketoewiem de Geschriften. Het boek Ester wordt in het hebreeuws de megillat Ester genoemd. Megilla = rol, status constructus megillat = rol van. In Tenach kennen we vijf rollen, de zg. chameesj megillot. Wanneer we over de megilla spreken, bedoelen we de megillat Ester.

Alleen op de rol van Ester rust de verplichting de tekst van de rol te Iezen. Voor de overige rollen bestaat dit voorschrift niet. Ester wordt in de synagoge met Poeriem (Lotenfeest) gelezen. Feest en inhoud van de rol zijn één. Ook hierin verschilt deze megilla van de anderen, want alhoewel ook deze rollen een maal per jaar in de synagoge worden gelezen, heeft de inhoud van de rol geen betrekking op de feestdag waarop hij wordt gelezen.

Men leest: Sjier hasjieriem (Hooglied) op Pesach (Pasen), Ruth op Sjawoe'ot (Wekenfeest), Eecha (Klaagliederen) op Tisja be'Aw (Verwoesting van de Tempel) en Kohelet (Prediker) op Soekkot (Loofhuttenfeest) .

Het boek Ester is pas in de eindfase van de afsluiting van de kanon hierin opgenomen.In ongeveer 100 na het begin van de jaartelling hebben de geleerden van Jamnia een definitieve beslissing genomen.

Alhoewel voor de geleerden van Talmoed en Midrasj de historiciteit van het boek boven iedere twijfel verheven moet zijn geweest, hebben ongetwijfeld een aantal negatieve factoren een rol gespeeld, waardoor opname in de kanon op fel verzet van bepaalde groeperingen is gestuit. Dat er tenslotte na opname een hele massechta (tractaat) in de Misjna aan de megilla is gewijd, kan alleen vanuit dit verzet verklaard worden.

In het Talmoed-tractaat Megilla 7-a is de discussie gaande over het al dan niet verontreinigd worden van de handen door de megillat Ester. Aanvankelijk wordt Ester beschouwd als niet verontreinigend.

In de Misjna wordt in het tractaat Megilla (hoofdstuk Mo'ed) nauwkeurig voorgeschreven hoe en wanneer de megillat Ester moet worden gelezen.

De lezing vindt in de synagoge plaats op de avond van de 14e Adar. Voor ommuurde steden zoals Jeruzalem op de 15e Adar (Poeriem Sjoe 'an). De volgende ochtend vindt de Iezing voor de tweede maal plaats.

De kinderen hebben de gewoonte om tijdens het voorlezen, telkens als de naam van Haman wordt genoemd, met een ratel lawaai te maken, het zogenaamde Haman kloppen. De melodie waarop de voorlezing plaats vindt, is traditioneel bepaald en verschilt van gemeenschap tot gemeenschap. Wanneer in hoofdstuk 9,7-10 de namen van de tien zonen van Haman worden opgesomd, die aan de galg moeten hangen, gebeurt dit in een, ononderbroken adem, omdat ze samen werden opgehangen.

De dag, voorafgaand aan de lezing van de megilla Is avonds, is een vastendag – Taaniet Ester. Dit is in overeenstemming met het voorschrift, dat in megillat Ester . 4, 16 staat. In de megillat Ester staan nog een aantal voorschriften, die kenmerkend zijn voor het Poeriemfeest: het sturen van goede gaven aan vrienden en bekenden

-misjloach manot (E. 9, 19) en het geven van geschenken aan de armen-matanot le'ewjoniem (E. 9, 22). De misjloach manot zijn meestal lekkernij en vruchten. De geschenken aan de armen vinden tegenwoordig uitdrukking in een bijdrage aan een goed doel.

Het einde van Poeriem wordt met een feestelijke maaltijd gevierd, waarbij het voorschrift geldt zoveel te drinken, dat je het verschil tussen de vervloekte Haman en de gezegende Mordechai met meer weet (adlojada). In Israël wordt met Poeriem een optocht van verklede kinderen door de straten gehouden.

Alhoewel het Poeriemverhaal niet in Israel speelt en Ester met een niet-joodse koning trouwde, is het Poeriemfeest niet alleen erg populair geworden, maar ook belangrijk. De grote wijsgeer Maimonides heeft gezegd, dat als de herinnering aan ons lijden zou worden uitgewist, Poeriem toch zou blijven bestaan en als alle feestdagen worden afgeschaft, zullen de Poeriemdagen blijven bestaan (Hilchot Megilla 2, Halacha 18).

Vanaf de 17e eeuw heeft men schitterende illustraties gemaakt bij de megillat Ester. De oudste versierde megillot stammen ult Italië.

De naam Poeriem stelt ons voor een probleem. Het woord 'poer' komt alleen in Ester voor en het zou van het akkadische puru afgeleid kunnen zijn. De meest voor de hand liggende verklaring is, dat het lot betekent. Men wierp het lot om na te gaan wat voor een bepaalde gebeurtenis de meest geschikte dag was. De nederlandse vertaling is dan ook Lotenfeest.

Hier volgt de diepere Chassidische verhandeling met betrekking tot de naam Poeriem die wij publiceerden op onze website in 2002, voor al diegenen die zich het afgelopen jaar op onze nieuwsbrief hebben geabonneerd.

EEN VROLIJK EN GOED POERIEM

Geef een reactie