PARASHAT KÓRACH

Korach (Numeri 16:1 – 18:32)

Korach zou zeker in de vergetelheid geraakt zijn, zoals bijna alle zeshonderdduizend Israëlieten welke uit Egypte trokken gedurende de grote Exodus, ware het niet dat hij in de woestijn de oppositiepartij stichtte die het leiderschap van het ,establishment” met Mozes en Aharon betwistte. De Thora zoals geïnterpreteerd in de joodse traditie keert zich niet hierom tegen Korach. Ze zet wel vraagtekens bij de methode en de motivatie achter deze muiterij.

Korach blijft voor altijd het prototype van de demagoog die de volksmassa behendig weet te manipuleren. Zijn argumenten zijn schijnbaar redelijk en rechtvaardig, maar blijken vals en rampzalig te zijn.

Korach lijkt op te komen voor een edele zaak. Hij is de dappere voorstander van een meer democratische samenleving. Hij richt zich tot Mozes en Aharon met de woorden: ,U matigt u te veel aan. Alle leden van de gemeenschap zijn heilig en in hun midden is de Almachtige. Waarom verheft u zich dan boven de gemeente van de Almachtige?” (Num. 16, 3). Terwijl Mozes het hele volk de opdracht geeft ,,jullie zullen heilig zijn” en terwijl hij veel van hen eist om heilig te worden, zegt Korach dat alle leden van de gemeenschap heilig zijn. Hij propageert de ,volksdemocratie”. Hij maakt iedereen gelukkig. Hij voert een campagne tegen het nepotisme van Mozes die zijn broer Aharon als hogepriester aanstelt. Korach is tegen machtsconcentratie aan de top. ,U matigt u te veel aan”.

Hij haalde zonder twijfel een goede pers. Hoogstwaarschijnlijk waren al de ,massa-media” op zijn kant. Geen wonder dus dat ,toen Mozes dit hoorde, hij zich ter aarde wierp” (v. 4).

Als een bekwaam volksopruier gebruikt Korach alle mogelijke argumenten. De wijzen van de Midrash en de commentatoren van de Thora gedurende vele generaties weidden uit over de door Korach aangewende tactieken.

Vooreerst poogt de Midrash de eigenlijke motivatie voor Korachs opstand te achterhalen. Was het Korach werkelijk te doen om het tot stand brengen van een democratische gemeenschap? Of was het hem om iets anders te doen? De wijzen van de Midrash zaten met een moeilijkheid: als Korachs zaak gerechtvaardigd was, waarom eindigde deze dan in een ramp?

De Midrash biedt ons extra gegevens omtrent Korachs activiteiten in het verleden. Korach stelde zichzelf aan als zegsman voor de,,arme en beroofde massa’s”. Dezelfde Korach echter was vóór de uittocht schatbewaarder van Farao. Hij ontving wellicht een salaris en was in goede doen. Hij bezat zovele schatten dat men beweert dat hij driehonderd muildieren nodig had om de sleutels naar hem te brengen. (Van iemand die ontzaglijk rijk is, zegt men in het Jiddish: reich vie Korach – rijk als Korach).

De werkelijke oorzaak van Korachs bittere opstand lag in een persoonlijke grief. Volgens Korach had Mozes hem over het hoofd gezien toen hij overging tot de benoeming van de leider van de levietensektie van Kehat. De prestigieuze functie werd toegewezen aan Elitsafan, een neef van Korach. Korach echter zag zichzelf als de geschikte persoon voor deze job.

Wat begon als een familietwist (Korach, Mozes, Aharon en Elitsafan) ontwikkelde zich dank zij de behendige manipulaties van Korach snel tot een politieke revolutie. Niet minder dan ,,tweehonderd vijftig prinsen van de gemeenschap” raakten bij de opstand betrokken en onder hen waren er sommigen leiders van de stam van Re’oevén die zich als eerstgeborene van Jakob ook achtergesteld moet gevoeld hebben. Aan al de volgelingen van Korach werden sleutelposities beloofd. Als en wanneer…

De multimiljonair Korach was de natuurlijke vertegenwoordiger van de prinsen en van rijkelui. Dit verhinderde hem niet om een verhaal in omloop te brengen dat hijzelf had bedacht. Dit verhaal moest volgens de Midrash aantonen hoe Mozes en Aharon de arme massa’s verdrukten.

“In mijn buurt”, zo vertelde Korach, ,leefde er een weduwe met twee dochters. Ze bezat een veld waarvan de opbrengst precies voldoende was om lichaam en ziel samen te houden. Telkens wanneer deze vrouw probeerde op haar veld te ploegen, te zaaien of te oogsten, kwamen Mozes en Aharon om haar te beletten haar activiteiten te verrichten omdat het zou verboden zijn volgens de wet van de Thora, of om tienden of andere belastingen voor de priesters of de levieten te innen”.

Korachs campagne combineerde een oproep tot democratisering, een wild opruien van de armen en volgens de Talmoed (Mo’ed Katan 16b) een lastercampagne, waarin Mozes ervan beschuldigd werd een immoreel leven te leiden. Toen Korach en zijn bende geen argumenten meer wisten te vinden, namen ze hun toevlucht tot geweld en poogden ze Mozes te stenigen.

Korachs opstand faalde. Dit was onvermijdelijk omwille van de onzuivere motieven en de corrupte methoden. Sommige ideeën die de eerste opstand tegen het establishment tot uiting bracht, zouden echter blijven en op een later tijdstip zelfs vruchten dragen.

SHABBAT SHALOM

Geef een reactie