PARASHAT KI TIESSÁ

Wanneer je opneemt (Exodus 30:11 – 34:35)

EEN POLITIEKE LES

“Toen Mozes maar wegbleef en niet naar beneden kwam, verdrong het volk zich om Aharon en eiste: Kom, maak een god die voor ons uit kan gaan; want die Mozes, de man die ons uit Egypte heeft geleid, we weten met wat er met hem aan de hand is” (Ex. 32, 1).

Volgens de Rabbijnen in de Midrash kwam Mozes zes uur later aan dan verwacht. Ze leiden dit af uit het gebruik van het woord boshesh in het Hebreeuwse verhaal, wat betekent: hij bleef weg, maar wat klinkt als bo shesb.. hij kwam om zes uur. De Israëlieten gaven zichzelf dus niet meer dan zes uur om zich bekommerd af te vragen wat er met de leider zou kunnen gebeurd zijn. Daarna verzamelden ze zich om naar een vervanger ult te kijken.

Erger was nog op komst toen de Israëlieten kort daarna, bij het gieten van het gouden kalf, verklaarden: “Israël, dit is de god die u uit Egypte heeft geleid” (v. 4).

Dit is voor mij steeds een van de meest schokkende bijbelse passages gebleven die tegelijk de complexiteit van de menselijke natuur ten zeerste onthult. Mozes is slechts een paar uur te laat en zonder veel aarzeling en met weinig voorbehoud herschrijven ze schaamteloos de geschiedenis: dit kalf is uw god, die u uitgebracht heeft uit het land Egypte.

Mozes de profeet en architect van de uittocht uit Egypte; Mozes de moedige zegsman en dappere vrijheidsstrijder; Mozes de leraar en wetgever is helemaal vergeten. Dit is hun god, het gouden kalf.

Hoe snel en hoe schokkend! En hoe typisch voor de massapsychologie. De massa’s willen een Ieider. Wat een kloof tussen Mozes en het met handen gemaakte kalf. Maar voor de massa’s is deze kloof van geen belang. “Kom en maak een god die voor ons uit kan gaan!” Ze zijn al klaar om blindelings om het even welke leider te volgen, of het nu Mozes is of een gouden kalf.

Een van de grote Rabbijnen uit de vorige eeuw, tevens een van de vroege zionistische leiders, Rabbi Shmoe’el Mohilever, noteert bij het verhaal van het gouden kalf nog een ander element bekend uit de massapsychologie.

Toen Mozes uitbleef en het volk van Israël een leider nodig had, keerden ze zich tot Aharon om voor hen een nieuwe leider aan te stellen in plaats van Mozes. Waarom, zo vraagt Reb Shmoe’el, vroegen ze Aharon niet om het leiderschap op zich te nemen en om in de plaats van Mozes op te treden? Aharon kenden ze al en ze hadden hem lief. En hij was altijd aan Mozes’ zijde van bij het prille begin van de vrijheidsstrijd.

Was hij niet de meest “natuurlijke” opvolger van Mozes, die niet op tijd terugkeerde?

Het feit dat de Israëlieten Aharon niet aanstelden, maar dat ze zich tot een gouden kalf keerden, leert ons dat men geneigd is om iemand van buiten te zoeken, zelfs al is het een gevoelloos kalf, eerder dan iemand te kiezen uit de eigen kring die men goed kent, zelfs als hij zo groot en ervaren is als Aharon, de hogepriester.

Dezelfde psychologie, zo stelt Reb Shmoe’el kenmerkt menige organisatie en instelling in onze dagen die “gastlektoren” en “experten van buiten” aantrekken, terwijl men het eigen plaatselijke talent over het hoofd ziet en niet erkent.

Anderzijds, zo voegt Reb Shmoe’el eraan toe, moeten we ook een woord zeggen in het voordeel van de kinderen van Israël in de woestijn, als we hen vergelijken met sommige mensen van vandaag. De kinderen van Israël waren bereid om hun goud op te geven om voor zichzelf een god te maken. Velen van ons zijn echter bereid om onze God op te geven, om voor zichzelf goud te maken.

De bekende politieke filosoof Michael Walzer, professor aan het instituut voor Advanced Study in Princeton, heeft laatst een nieuw boek gepubliceerd met de titel Exodus and Revolution waarin hij veel parallellen trekt tussen dit verhaal en andere verhalen in Exodus en moderne vormen van vrijheidsstrijd. Mozes was, aldus Walzer, de prototypische revolutionaire leider en het bijbelse verhaal van de tocht van de Israëlieten naar de vrijheid is een invloedrijk politiek document. Het is geen toeval dat het boek Exodus wordt geciteerd door o.a. Augustinus, Thomas van Aquino, Machiavelli, John Knox, Hegel, Marx, Lincoln, Steffens en bevrijdingsteologen in Latijns-Amerika, om bun politiek te ondersteunen of als argument in gesprekken.

De Exodus spreekt ons aan omdat het verhaal diep is ingebed in de westerse cultuur. Het bijbelse verhaal van de bevrijding uit Egypte is het leidende model voor het idee van de revolutie in politieke gedachten.

Volgens Walzer is de sleuteltekst in Exodus hoofdstuk 32 waarin Mozes de Levieten oproept om hun zwaard te gebruiken tegen hun eigen volk, waarbij ze drieduizend man ombrengen. Mozes vaardigt het bevel uit nadat hij van de Sinaï komt met de tien geboden en nadat hij de stammen een gouden kalf ziet vereren. Het verlangen van de Israëlieten om terug te keren naar de gewoonten van Egypte kan de eerste contrarevolutie worden genoemd. En de afslachting door de Levieten kan de eerste revolutionaire Zuivering worden genoemd. Volgens Walzer (die ook Just and Unjust Wars schreef) illustreert de episode een fundamenteel politiek probleem – “Wanneer wordt het zwaard terecht gebruikt en door wie?”

Het verhaal in Exodus leent zichzelf tot verschillende lezingen. Naast de Leninistische Iezing, die we net hebben gegeven, is er ook een sociaal-democratische Iezing waarin de rol van Mozes als pedagoog wordt onderstreept en waarin het verhaal van het gouden kalf zo weinig mogelijk accent krijgt. “Het verhaal kan op beide wijzen gelezen worden en daarom is het gedurende zo lange tijd zo veelvuldig gelezen”. De Iezing van Exodus door Walzer is echter dat “het volk slechts zeer geleidelijk van slavernij tot vrijheid kan komen.. Spiritueel en politiek is het uiterst traag, een kwestie van twee stappen vooruit en één achteruit”.

Een mooi voorbeeld hiervan vinden we bij een pas bevrijde slaaf in Amerika die in 1862 aan zijn vrienden schrijft: Jullie moeten niet terugkijken naar Egypte. Israël heeft veertig jaren in de woestijn doorgebracht. En wat als we de groene velden van Kana�n niet onmiddellijk kunnen zien? Dat kon Mozes ook niet.

“We moeten de ketenen van satan stukbreken en onszelf en onze kinderen opvoeden. Dat is de lange weg naar de vrijheid”.

**********************************

In Parashat Ki Tiessá, (33:17- 23) vraagt Mozes aan G’D om Zijn volle glorie aan hem te openbaren. G’D antwoordt dat het onmogelijk is om ZICHZELF geheel aan Mozes te openbaren, want “geen mens kan Mijn Essentie zien en in leven blijven.” Nochtans, zei G’D, dat Hij, een glimp van Zijn Essentie aan Mozes zou laten voorbijgaan.

G’D openbaarde Zich als leider van een congregatie in gebed, gehuld in een tallit, een gebedskleed, en droeg tefillin, gebedsriemen. Hij stond Mozes eveneens toe om een glimp op te vangen van de tefillinknoop, geplaatst in de nekholte achter Zijn hoofd en hij werd ingewijd in de betekenis van de Dertien Eigenschappen van Goddelijke Barmhartigheid.

G’D zei tegen Mozes dat telkens wanneer Joden smeken om vergiffenis en gewag maken van de Dertien Eigenschappen, Hij gehoor zal geven aan hun verzoek en eventueel vergiffenis zal verlenen.

G’D’s openbaring, door Zichzelf in een tallit te hullen en tefillin te dragen, is een aanwijzing naar het belang om onthouden.

Één van de belangrijkste onder de vele redenen van het dragen van de tallit en het aanleggen van tefillin is, een hulp in het denken aan G’D, Thora en mitswot.

Aangaande de tallit is geschreven “Dit zal voor jullie het voorschrift van de Tsietsiet zijn (de draden geplaatst aan de vier hoeken van een tallit) en wanneer jullie die zien, zullen jullie denken aan alle geboden van de Eeuwige en ze ook volbrengen, waardoor jullie niet naar andere wegen omkijken” …………. En ook ten aanzien van de tefillin verklaart het vers ( Exodus 13:9 ), “En het zal je als een teken op je hand en als een aandenken tussen je ogen zijn, opdat de leer van de Eeuwige je in de mond zal blijven………..”

Want zonde is een resultaat van vergeetachtigheid, onverschilligheid, oppervlakkigheid, verstrooidheid, onnadenkendheid en achteloosheid, een zonde van het verleden is een remedie om een eventuele toekomstige zonde te vermijden door constante spirituele attentie. In ons dagelijks leven is het van uiterste importantie dat we constant een spirituele knoop leggen, om ons voortdurend te laten herinneren aan onze ononderbroken verhouding met G’D en te onthouden dat Hij constant verantwoordelijk is voor onze existentie.

SHABBAT SHALOM

Geef een reactie